05.04.2024

Jakub Fontana. Architekt króla

Piąty dzień grudnia 1765 roku to istotna data w historii Pałacu Rzeczypospolitej, znanego też jako Pałac Krasińskich. W tym dniu pałac został zakupiony przez rząd Rzeczpospolitej. Miał stać się siedzibą Komisji Skarbowej Koronnej, instytucji rządowej Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej, powołanej przez sejm rok wcześniej. Stąd właśnie wzięła się jego druga popularna nazwa, której używamy do dziś: Pałac Rzeczypospolitej.

Aby budynek pałacu mógł służyć jako siedziba dla Komisji i innych urzędów, musiał zostać wyremontowany i odpowiednio przystosowany do nowych potrzeb. Zadanie to powierzono Jakubowi Fontanie – znanemu i cenionemu architektowi.

Fontana urodził się w roku 1710. Jego ojciec i dziadek byli polskimi budowniczymi włoskiego pochodzenia. Architekt doświadczenie zdobywał u boku ojca Józefa, najpierw jako pomocnik, a potem współpracownik. Jako dwudziestodwuletni młodzieniec został wysłany w podróż do północnych Włoch, Wiednia i do Francji, gdzie poznawał aktualne kierunki w architekturze. Gromadził tam wzorniki, z których korzystał w późniejszych latach. Od roku 1737 pracował już samodzielnie, a po śmierci ojca w 1741 roku przejął całe przedsiębiorstwo.  

Jakub Fontana realizował wiele zleceń od środowisk magnackich i klasztornych z Warszawy i okolic. Już jako nastolatek brał udział w wykończeniu detali kościoła pijarów w Łowiczu, a po latach kościoła franciszkanów przy ulicy Zakroczymskiej w Warszawie. Czterdziestoletniemu Jakubowi przypisuje się projekt jego fasady. W owym czasie zostaje zatrudniony przez marszałka wielkiego koronnego przy wielu ważnych projektach publicznych – m.in. koordynuje pomiary wszystkich nieruchomości miasta Warszawy w celu ich precyzyjnego opodatkowania.

W połowie stulecia Fontana jest już cenionym i rozchwytywanym architektem: autorem projektów Collegium Nobilium pijarów w Warszawie, białostockiego drewnianego kościoła w Surażu (później kościół św. Rocha). Zostaje zatrudniony do przebudowy słynnego białostockiego pałacu Branickich, którego  bryłę, westybul i rokokowe wnętrza ostatecznie ukształtował, a w 1754 roku także klatkę schodową z rzeźbami Jana Chryzostoma Redlera „Rotator” i dwoma atlantami. Z usług Fontany korzystają Lubomirscy, biskupi Załuscy i Eustachy Potocki przy przebudowie rokokowego pałacu w Radzyniu Podlaskim.

Szczyt sławy Fontany przypada na objęcie tronu przez Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 roku. Wtedy to zostają mu nadane pełne przywileje szlacheckie i staje się pierwszym architektem króla, nadzorując najważniejsze prace artystyczne w Zamku Królewskim. Umiera w roku 1773 w Warszawie obdarzony przez króla tytułem pułkownika Wojsk Koronnych.


Wykłady o apokryfach, Psałterzu floriańskim i oprowadzanie kuratorskie towarzyszące wystawie czasowej JAM POSEŁKINI JEGO
Wykłady o apokryfach, Psałterzu floriańskim i oprowadzanie kuratorskie towarzyszące wystawie czasowej JAM POSEŁKINI JEGO
Nagroda Literacka im. Marka Nowakowskiego za rok 2026 dla Piotra Szewca
Nagroda Literacka im. Marka Nowakowskiego za rok 2026 dla Piotra Szewca
Pamiątki po wydawnictwie Gebethner i Wolff podarowane do zbiorów Biblioteki Narodowej
Pamiątki po wydawnictwie Gebethner i Wolff podarowane do zbiorów Biblioteki Narodowej
X