16.10.2023

Historia zawarta w płaskorzeźbach

Pałac Rzeczypospolitej, zwany także Pałacem Krasińskich, wybudowano pod koniec XVII wieku w stylu barokowym. Na dwóch głównych fasadach, od strony dziedzińca i ogrodu, znajdują się ozdobione płaskorzeźbami naczółki przedstawiające antyczne historie – co wynikało z przekonania fundatora pałacu, Jana Dobrogosta Krasińskiego, o jego pochodzeniu od antycznych przodków.

Krasińscy, jak przystało na ród szlachecki, szczycili się herbem Ślepowron z krukiem w godle. Już w XVI wieku, zgodnie z powszechną wśród ówczesnej szlachty ideologią sarmatyzmu, uznali się za potomków rzymskiego rodu Waleriuszów, z których kilku używało miana Corvinus, czyli Kruk: W polu czerwonym na pniu naturalnym, ociętym, ułożonym w pas, o dwóch sękach u góry i dwóch u dołu stoi kruk czarny w lewo z pierścieniem złotym, diamentem ku dołowi w dziobie. W klejnocie trzy pióra strusie (z księgi herbowej rodów polskich). Geneza tego przydomka związana jest z kampanią Rzymian w Galii w 349 roku p.n.e., kiedy to Marek Waleriusz odniósł błyskotliwe zwycięstwo w bitwie z barbarzyńcami. Legenda głosi, że zawdzięczał je krukowi, który usiadł na hełmie Rzymianina i atakował Galów szponami i dziobem. Triumf ów przyniósł sławę i najwyższe godności Markowi Waleriuszowi, który zyskał przydomek Corvus, używany potem także przez jego potomków.

Historię domniemanych protoplastów rodu Krasińskich możemy podziwiać na frontowym ryzalicie budynku z trójkątnym tympanonem. Twórca płaskorzeźby, gdański artysta Andreas Schlüter, uwiecznił te postacie po jego prawej stronie. Z kolei płaskorzeźba na dziedzińcu rezydencji przedstawia budowle starożytnego Rzymu. W centrum widoczny jest końcowy moment pojedynku Marka Waleriusza i kruka z wodzem Galów. Dostrzec tam można jeszcze inne postacie: konsula, żołnierza, senatorów, niewolników, a także starożytnych bogów wojny – Palladę i Marsa.

Główną postacią na elewacji ogrodowej jest siedzący w rydwanie Marek Waleriusz z uniesioną ręką – symbolem rzymskiego wojskowego pozdrowienia. Widoczna jest również Klio, czyli muza historii, notująca nazwy zwycięstw i imię triumfatora na tarczy. Szczyt przyczółku zdobi postać wojownika przedstawiająca cnotę męstwa. Na bokach znajdują się jeszcze dwie takie personifikacje: cnoty honos, czyli zaszczytu, sławy i aequitas, czyli sprawiedliwości i równości wobec prawa.


Delegacja House of Wisdom z Szardży w Bibliotece Narodowej
Delegacja House of Wisdom z Szardży w Bibliotece Narodowej
Poezja przeciw zapomnieniu. Gala wręczenia Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta 2026
Poezja przeciw zapomnieniu. Gala wręczenia Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta 2026
Dwa lata Pałacu Rzeczypospolitej. 300 tysięcy gości w skarbcu Biblioteki Narodowej
Dwa lata Pałacu Rzeczypospolitej. 300 tysięcy gości w skarbcu Biblioteki Narodowej
X